มีอยู่วันหนึ่ง ผมตรวจผู้ป่วยเด็กที่ผู้ปกครองพามา ผู้ปกครองให้ประวัติว่าเด็กคนนี้น้ำเหลืองไม่ดีมาตั้งแต่เด็ก เวลาโดนยุงกัดก็จะขึ้นเห่อเป็นแผล หรือแม้แต่อยู่ดีๆก็จะมีตุ่มเห่อขึ้นแดงตามตัว
ผมพิจารณาจากการตรวจร่างกาย ก็ได้บอกชื่อโรคและแนะนำแนวทางการรักษาและการกลับไปปฏิบัติตัวที่บ้าน จากนั้นก็ได้ให้ยากลับบ้านไป ... หลังจากนั้นไม่นานนัก ผู้ปกครองพาเด็กกลับมาอีกโดยบอกว่า "รักษากับหมอแล้วไม่ดีขึ้น"
ตรวจดูตามตัวก็เห็นว่าตามแผลพุพองที่เห็นเมื่อวันก่อนนั้น มาบัดนี้ได้กลายเป็นแผลที่อักเสบและติดเชื้อไปแล้ว วัดไข้เด็กก็มีไข้สูง
แต่พอซักกันไปจริงๆแล้วพบว่า หลังจากได้ยาไปจากโรงพยาบาล ก็กินไปครั้งเดียว ที่เหลือไปรักษาโดยการพ่นน้ำหมากจากผู้เฒ่าผู้แก่ และให้กินยาแผนโบราณบางชนิด... เมื่อไม่หายผู้ที่รักษาทางนั้นได้ให้เหตุผลว่า ที่ไม่ดีขึ้นเพราะยาหมอจากโรงพยาบาลทำให้น้ำเหลืองเดินไม่สะดวกจึงเกิดอาการลุกลาม

คำว่าโรคน้ำเหลืองไม่ดีนั้น เป็นชื่อโรคที่ได้ยินกันมานานแล้ว ในที่นี้จะไม่กล่าวถึงว่าโรคน้ำเหลืองไม่ดีทางแพทย์แผนไทยเป็นอย่างไร เพราะอย่างที่ผมชอบบอกไว้เสมอว่า คนที่รู้เรื่องแพทย์แผนไทยจริงๆนั้นไม่ได้มีมาก... คำๆนี้ก็เช่นกัน ที่น่าจะเรียกว่าศัพท์ภาษาท้องถิ่นหรือชื่อทั่วไปมากกว่า
เพราะโรคน้ำเหลืองไม่ดีนั้นโดยส่วนใหญ่จะพูดถึงโรคที่เกิดแผลหรือตุ่มพุพองขึ้นและมีน้ำเหลืองไหลเยิ้มออกมา โดยไม่สนว่าสาเหตุของมันจะเป็นอะไร เรียกได้ว่าคำว่าน้ำเหลืองไม่ดี เป็นชื่อของอาการมากกว่าที่จะเป็นตัวโรคจริงๆ

สาเหตุของน้ำเหลืองไม่ดี - มองจากมุมของคนทั่วไป
หลายๆคนชอบบอกว่าตนเองนั้นเป็นคนน้ำเหลืองไม่ดี เพราะตอนเด็กๆมีตุ่มผื่นขึ้นตามตัวโดยไม่มีสาเหตุ บางคนโดนยุงกัดก็มีผื่นคันเป็นแผล บางคนไปเกาหนังถลอกนิดเดียวแผลก็ขยายกว้างกลายเป็นแผลใหญ่
ถ้าจะเชื่อเช่นนั้นก็ได้ แต่ของเหล่านี้มันมีคำอธิบายถึงสาเหตุ และคำอธิบายนั้นก็จะนำมาซึ่งการรักษาที่จำเพาะลงไป ... เมื่อประมวลสาเหตุที่เจอได้บ่อยก็ได้ออกมาคือ

- ผื่นขึ้นในเด็กโดยหาสาเหตุไม่ได้
โรคน้ำเหลืองไม่ดีส่วนใหญ่ที่พูดกัน มักเป็นโรคผื่นแพ้ที่ผิวหนังซึ่งเกิดในวัยเด็กเมื่อโตขึ้นก็มักจะหายไป หาสาเหตุอย่างไรก็หาไม่เจอ...
แต่ถ้าไปถามแพทย์ว่าผื่นแพ้ที่พบในเด็กมีอาการผื่นคันตามตัวเป็นแผลพุพองโดยที่ไม่ได้ไปเกาหรือมีแผลมาก่อน ... แพทย์ส่วนมากมักจะบอกว่าเป็นโรค Atopic Dermatitis
ซึ่งโรคนี้มีที่มาที่ไปไม่ได้เป็นโรคที่ไม่มีสาเหตุ ... โดยสาเหตุของมันก็เกิดจากกระบวนการแพ้ในชั้นผิวหนังซึ่งทำให้ผิวหนังเกิดการอักเสบขึ้นมา พบได้ในเด็กอายุ6เดือนถึง10ขวบ โดยในแต่ละวัยก็จะมีตำแหน่งที่เป็นแตกต่างกัน
ถ้าซักต่อไปก็จะพบว่าในครอบครัวมักจะมีคนที่เป็นโรคพวกนี้ ... ทั้งเมื่อโตขึ้นเด็กที่เป็นก็จะมีโอกาสเสี่ยงเป็นโรคภูมิแพ้มากกว่าปกติ

- ยุงกัดแล้วเกิดผื่นคัน
ในน้ำลายของยุงจะมีสารที่ทำให้เลือดไม่แข็งตัวเพื่อมันจะได้ดูดเลือดได้อย่างสะดวก ทีนี้แต่ละคนมีภูมิต้านทานไม่เหมือนกัน ... ทำให้บางคนเจอยุงกัดแล้วไม่เจ็บไม่คัน บางคนโดนกัดเป็นแค่ตุ่มแดง บางคนตุ่มแดงจะเห่อขยายขึ้นเป็นแผล... นี่คือชั้นแรก
ในชั้นที่สอง คนที่โดนกัด ถ้าเทียบกันระหว่างเกากับไม่เกา คนที่เกาตุ่มก็จะยิ่งเห่อแดง คนที่ไม่เกา ตุ่มก็จะเท่าเดิมและค่อยๆยุบลง

- จู่ๆก็มีผื่นตุ่มพอง บางทีกลายเป็นหนอง
คนบางคนมีลักษณะผิวหนังที่ง่ายต่อการกระตุ้น เมื่อเกา ถูกความร้อนความเย็น หรือไปสัมผัสกับสารที่แพ้เข้าผิวหนังก็จะเกิดการปล่อยสารก่อภูมิแพ้ขึ้นจนผิวหนังบวมเห่อและคัน ถ้าหากไปเกาเพิ่มอาการคันก็จะมากขึ้น ในที่สุดอาจจะเกาจนเป็นแผล
เมื่อเกิดแผลขึ้นเชื้อโรคที่อาศัยตามผิวหนังก็จะเข้าไปในบาดแผลและเกิดการติดเชื้อได้
ทางแก้ง่ายๆในขั้นคือถ้าใครรู้ตัวว่าคันง่าย มีผื่นขึ้นบ่อย ก็ควรตัดเล็บให้สั้น ตะไบไม่ให้เล็บคม เพื่อไม่ให้เกิดแผล หลังจากนั้นก็ต้องค้นหาสาเหตุกันต่อว่าแพ้จากอะไร

- น้ำเหลืองไม่ดีแบบมีตุ่มขึ้น ปวดแสบร้อนเหมือนโดนน้ำร้อนลวก
พวกนี้ก็อาจจะต้องระวังพวกเริมหรืองูสวัด ซึ่งเป็นโรคที่มาด้วยตุ่มน้ำพองใส แสบร้อน... ในรายที่ไม่เคยเป็นสุกใสมาก่อน ก็ต้องนึกถึงโรคอีสุกอีใสด้วย
การรักษาในช่วงแรกก็อาจจะใช้ยาต้านเชื้อไวรัสในรายที่เป็นงูสวัด และระมัดระวังแผลไม่ให้ติดเชื้อ ในช่วงหลังก็อาจจะให้ยาเพื่อลดอาการเจ็บแสบร้อน

น้ำเหลืองไม่ดีที่เจอได้บ่อยๆก็มักมาด้วยลักษณะประมาณนี้ ... ซึ่งคงไม่สามารถอธิบายตามปัญหาของแต่ละคนได้หมด ดังนั้นหากมองด้วยมุมมองของทางแพทย์ ผู้ที่มาด้วยอาการน้ำเหลืองไม่ดี แท้จริงแล้วมีสาเหตุต่างๆคือ
1. โรคที่เกี่ยวกับการแพ้และภูมิคุ้มกันของร่างกาย ตั้งแต่ โรคภูมิแพ้ผิวหนังทั่วไป โรคภูมิแพ้ผิวหนังของเด็กAtopic dermatitis ซึ่งเป็นโรคที่ความรุนแรงไม่มาก .... ไปจนถึงกลุ่มที่มีอาการมากและมีอาการทางผิวหนังด้วย เช่น SLE สะเก็ดเงิน โรคBullous Phemphigoid (โรคที่ผมอยากจะเรียกว่าน้ำเหลืองไม่ดีตัวจริง)
2. โรคที่เกี่ยวกับการแพ้ที่มีสาเหตุ เช่นการแพ้สารเคมี การแพ้สารจากสัตว์หรือพืชบางชนิด การแพ้สารก่อภูมิแพ้ที่มีในสิ่งแวดล้อมเช่นไรฝุ่น ขนสัตว์
3. ผิวหนังได้รับสารที่ระคายเคืองหรือสารที่มีฤทธิ์กัดกร่อน เช่น ถูกสารเคมี(น้ำยาล้างห้องน้ำ ยาฆ่าแมลง ปุ๋ย)
4. การติดเชื้อ เช่น งูสวัด เริม เกลื้อน กลาก ผิวหนังเกิดการติดแบคทีเรียหรือเชื้อโรคอื่นๆซึ่งอาจจะเกิดขึ้นเอง หรือการที่ผิวหนังมีบาดแผลแล้วติดเชื้อซ้ำเข้าไป


ที่การแบ่งของแพทย์แบ่งตามเหตุที่เป็น ก็เพื่อให้การรักษาที่ครบถ้วนหรือมุ่งสู่องค์รวมมากที่สุด ... เพราะการรักษาผื่นผิวหนังแบบนี้ ไม่ใช่แค่บอกว่าเป็นน้ำเหลืองไม่ดีแล้วรักษาเหมือนกัน แต่จะต้องจัดการตั้งแต่ต้นเหตุ รักษาอาการที่ทำให้รู้สึกไม่สบาย และจัดการตั้งแต่ต้นเหตุ รวมทั้งป้องกันผลข้างเคียงของแผลเหล่านั้นที่จะตามมา
รักษาอาการที่ทำให้ไม่สบาย
อาการที่ทำให้หลายๆคนต้องมาได้แก่อาการคัน เจ็บแสบร้อน ปวดบวม ...
การรักษามีตั้งแต่การใช้ยาลดการแพ้แก้คันชนิดกิน และยาทาที่ทำให้ผิวหนังเย็นเช่น คาลาไมน์ หรือ เหล้าผสมน้ำ หากมีบาดแผลเกิดขึ้นก็ให้ทำแผลจนกว่าผิวหนังจะกลับมาเป็นปกติ

รักษาสาเหตุ
หากแพทย์หาสาเหตุได้หรือสงสัยสาเหตุว่าผื่นผิวหนังเกิดจากตัวกระตุ้นใด ก็จะรักษาตามสาเหตุนั้นๆ ...
เกิดจากการติดเชื้อ ก็ให้ยาที่กำจัดเชื้อนั้นๆ
เกิดจากการแพ้ ก็ให้ยาเพื่อลดการแพ้ทางการกินหรือทา
เกิดจากโรคทางระบบภูมิคุ้มกันก็ให้ยาเพื่อปรับภูมิคุ้มกัน
จุดนี้เป็นจุดที่ต้องระวัง เพราะว่าในผู้ป่วยบางรายที่เข้าใจผิดคิดว่าลักษณะตุ่มพองคล้ายกันจึงใช้ยาโดยที่ไม่รู้ อาจจะนำยาที่ใช้ในการรักษาการแพ้จำพวกสเตียรอยด์ไปทากับตุ่มที่เกิดจากการติดเชื้อและทำให้เกิดผลข้างเคียงที่รุนแรงตามมาได้
เมื่อให้ยาเหล่านี้แล้ว หากอาการแพ้นี้เกิดจากสาเหตุที่แก้ได้ ก็ต้องค้นหาสาเหตุเหล่านั้นและแก้ปัญหากันต่อไป
ทั้งนี้การรักษาสาเหตุนี้อาจจะอยู่หลังการรักษาอาการด้วยซ้ำ (คงต้องยอมรับกันว่า ถ้ารักษาสาเหตุก่อนผู้ป่วยหลายๆรายจะรู้สึกว่าอาการไม่ดีขึ้นและก็เลิกการรักษาไปก่อนจะเห็นผล)

ป้องกันการติดเชื้อ
ผื่นผิวหนังที่พุพองจนเห็นน้ำเหลืองออกมาจะมีโอกาสเสี่ยงที่จะติดเชื้อจากรอบข้างได้ ดังนั้นจึงต้องหมั่นทำแผลให้สะอาดและปิดด้วยวัสดุที่สะอาด
ไม่ควรใช้ยาที่มีฤทธิ์ฝาดสมานเอง เช่นยาแดง หรือยาสมุนไพรที่ทำให้แผลแห้ง เพราะหากไปใช้ยาเหล่านี้กับแผลที่ติดเชื้ออยู่ จะทำให้เกิดหนองพุพองตามมาและทำให้แผลหายช้า
วัสดุที่ใช้รอง ก็ควรเป็นวัสดุที่สะอาด ไม่ว่าจะเป็นวัสดุสังเคราะห์เช่นผ้าก๊อซชุบวาสลีน ผ้าพลาสติกรองแผล หรือวัสดุธรรมชาติจำพวกใบตอง ควรจะได้รับการฆ่าเชื้ออย่างถูกวิธีเสียก่อน

โรคน้ำเหลืองไม่ดีตามความเชื่อโดยทั่วไปนั้น เป็นการอธิบายโรคจากลักษณะบาดแผลโดยไม่ได้มองจากสาเหตุ การรักษาเองโดยที่ไม่ได้มุ่งดูที่สาเหตุจริงๆอาจจะก่ออันตรายได้

กลับไปสู่เรื่องที่เล่าเมื่อตอนต้น หลังจากนั้นเด็กก็ได้รับการรักษาด้วยยาปฏิชีวนะจนไข้ลดลง และทำแผลจนแผลแห้งดี จากนั้นก็กำชับเรื่องการดูแลสุขอนามัยให้ดี เล็บให้ตัดสั้น ..... ส่วนจะเชื่อว่าเป็นแผลติดเชื้อหรือน้ำเหลืองไม่ดี ก็ตามแต่ศรัทธา

===========================
Editor Note:

หมอแมวสอนวิธีเก็บฉี่ -=Byหมอแมว=-  29 เม.ย. 50
อาหารติดคอ อุ๊กส์ -=By หมอแมว=-  21 เม.ย. 50
หมอให้ยาผิด.....หรือเปล่า -=Byหมอแมว=-  13 เม.ย. 50
อาหาร"เสริม"เบาหวาน -=Byหมอแมว=-  7 เม.ย. 50
ผิดๆถูกๆกับการออกกำลังกาย -=By หมอแมว=-  2 เม.ย. 50
เมื่อโรงพยาบาลไม่ต่างอะไรกับโรงเก็บยา -=Byหมอแมว=-  24 มี.ค. 50
สั่น...ไม่ได้มีแต่พาร์กินสัน -=Byหมอแมว=-   17 มี.ค. 50
การแพทย์ทางเลือก ดูอย่างไรว่าน่าเชื่อถือ -=Byหมอแมว=-  11 มี.ค. 50
ชื่อยานั้นสำคัญไฉน -=Byหมอแมว=-  5 มี.ค. 50
รวมบทความของหมอแมว  (อัพเดต 25 มีนาคม 50 )