พูดถึงโรคผิวหนังที่คนไทยเรานึกถึงน่าจะมีโรคกลากเกลื้อนเข้ามาอยู่ในอันดับแรกๆ บางคนอาจจะสงสัยว่าเอาโรคง่ายๆนี้มาเล่าไปทำไม แต่เชื่อหรือไม่ว่าโรคนี้เป็นโรคที่มีคนจำนวนมากที่เป็นและรักษาไม่หาย บางคนเปลี่ยนหมอเปลี่ยนยาหมดเงินไปมากมายทีเดียว

กลาก ลักษณะเป็นตุ่มขุยแดงมีขอบวงเป็นขุยขอบชัดเจน เกลื้อน เป็นวงดอกดวงสีขาวหรือน้ำตาล
ทั้งสองโรคนี้เกิดจากเชื้อราเหมือนกัน แต่ความแตกต่างน่าจะอยู่ที่เกลื้อนมักทำให้เกิดวงด่างดูไม่สวยโดยไม่ใคร่เกิดผลเสียใดมากนัก แต่สำหรับกลาก มีผลข้างเคียงของโรคก็คือ "คัน" ซึ่งเป็นเหตุให้เกิดผลแทรกซ้อนข้างเคียงเช่นเกิดแผลหรือติดเชื้อได้
เนื่องจากทั้งสองโรคนี้มีการรักษาเหมือนๆกัน และเกลื้อนไม่ได้มีอะไรไปมากกว่าความไม่สวยงาม ดังนั้นผมจะเน้นไปที่กลากมากกว่าครับ

กลาก เกิดจากอะไร
กลากเกิดจากเชื้อรากลุ่มหนึ่ง พบได้ตามผิวหนังคนและสัตว์บางชนิด(เช่นแมว) ... ที่ต้องบอกเช่นนี้เพราะว่ามีคนจำนวนไม่น้อยเข้าใจว่ากลากเกิดจากแมลง เกิดจากแพ้อาหารหรือการกินอาหารบางชนิด... ซึ่งจริงๆแล้วไม่เกี่ยวกันเลย
ความเชื่อแปลกๆนี้ก็เนื่องมาจากกลากบางชนิดจะเริ่มจากลักษณะเหมือนตุ่มหรือมีแผลขึ้นมาก่อนจะขยายกลายเป็นกลากเต็มวง

กลากแบบต่างๆ
- ชันนะตุ เป็นกลากชนิดที่ขึ้นที่หัว ลักษณะจะเกิดเป็นเหมือนแผลและมีขุยได้ หากเป็นมากๆก็สามารถกลายเป็นแผลใหญ่เหวอะได้ ... ถ้ายังเป็นน้อยๆ ก็อาจจะสับสนคิดว่าเป็นรังแคทั่วไปธรรมดา
- ฮ่องกงฟุต เป็นการติดเชื้อกลากแบบหนึ่ง แต่มีปรากฎได้หลายลักษณะ เช่น เป็นแผลหนองที่เท้า หรือเป็นแผลขุยๆที่ง่ามนิ้วเท้า สองอย่างนี้จะเด่นไปในทางอาการคันเท้า การรักษาไม่ใคร่ยากนัก... อีกแบบหนึ่งซึ่งรักษายาก ก็คือพวกที่ทำให้เกิดผิวหนังใต้ฝ่าเท้าลอก พวกนี้จะมีผิวลอกไปเรื่อยๆเอามือแกะๆเกาๆก็ไม่เจ็บ... จวบจนมีการลอกของหนังและแซะเข้าไปเป็นแผลที่ฝ่าเท้า ตอนนั้นแหละจะเกิดเป็นแผลใต้ฝ่าเท้าที่หายช้า เจ็บ และรักษายาก
- สังคัง เป็นการติดเชื้อกลากที่ขาหนีบ ลักษณะเริ่มต้นจะมาด้วยตุ่มนูนแดงเหมือนแมลงกัด หรือไม่ก็เป็นขุยขาวๆคันเล็กน้อย หลังจากยิ่งเกายิ่งคันไปเรื่อยๆ เรื่อยๆ ก็จะเริ่มเกิดแผล น้ำเหลืองซึมเยิ้ม เจ็บ แสบ
- กลากที่เล็บ เป็นการติดเชื้อกลากที่เล็บ แรกเริ่มอาจจะมีลักษณะบวมแดงที่จมูกเล็บ แต่เมื่อเป็นนานเข้านานเข้า ก็จะมีการติดเชื้อราลงไปที่ตัวเล็บ เกิดเป็นลักษณะขรุขระดูน่าเกลียด
- กลากที่อื่นๆ พบได้ตามลำตัว หน้า มือ แขน ขา พวกนี้มักก่ออาการคันและไม่สวยงามเป็นหลัก ไม่ค่อยมีผลเสียอื่นมากนัก ยกเว้นเป็นในกลุ่มที่รุนแรง (เชื่อหรือไม่ ถ้าเป็นรุนแรง ก็อาจถึงตายได้)

การวินิจฉัย
- ปกติการมองด้วยตาก็พอจะบอกได้ แต่ว่าส่วนมากก็มักจะใช้การ "ขูด"ผิวตรงที่เป็นขุยๆไปตรวจ ก็จะพบเชื้อราขยุกขยุยอยู่
- เพาะเชื้อ ใช้ในกรณีที่รักษาแล้วไม่หาย หรือไม่มั่นใจว่าเป็นเชื้อราจริงหรือไม่

การรักษา
- ใช้ยา : ปกติแล้วจะเริ่มด้วยการใช้ยาทา ถ้าป้องกันและดูแลเต็มที่แล้วไม่หายหรือเป็นมากจริงๆ ก็จะใช้ยากิน
- กำจัดปัจจัยกระตุ้น ได้แก่ ความชื้น การใช้สิ่งของร่วมกัน และการไม่รักษาความสะอาด


..... จริงๆมันควรจบเพียงเท่านั้นครับ การรักษาป้องกัน เป็นเรื่องที่เราๆเรียนกันมาตั้งแต่อายุหลักเดียวกันทั้งนั้น ไปถามเด็กประถมเขาก็รู้ว่ารักษาและป้องกันกลากทำกันอย่างไร แต่ว่าดูเหมือนว่าพอโตๆขึ้นมาก็จะเริ่มลืมเลือนไป จนกลายมาเป็นปัญหาในการรักษาหลายๆข้อครับ

ปัญหาที่เจอบ่อยในการรักษาเชื้อราที่ผิวหนัง

1. หมอรักษายังไง ทำไมไม่หายซักที
ปัญหาที่หนักที่สุดคือ รักษาแล้วไม่หายดังต้องการ ... ซึ่งอธิบายได้หลายข้อ
- ไม่ได้กำจัดตัวกระตุ้น : กลากจะเกิดได้ย่อมต้องมีเหตุ อย่างเช่นนิสัยใช้ของร่วมกัน การปล่อยให้มีความอับชื้นซ้ำซาก การใช้ยาไม่สม่ำเสมอ
ปัญหาที่ผมเจอเองก็คือในกลุ่มผู้ที่เป็นกลากที่มือหรือเล็บ ซึ่งมักมีกิจวัตรที่ต้องซักผ้าล้างจานเป็นเวลานานๆ คำแนะนำที่ผมจะให้นอกจากเรื่องยา ก็คือ การทำงานต้องใส่ถุงมือ และเมื่อถอดถุงมือก็ควรล้างมือและเช็ดให้แห้ง ... แต่สิ่งที่ปรากฎก็คือ ส่วนใหญ่จะไม่ได้ใส่ถุงมือ ทำงานแช่น้ำนานๆและไม่เช็ดมือให้แห้ง สุดท้ายก็ไม่หาย

- ใช้ยาทาไม่ถูกวิธี : การใช้ยาทาย่อมมีจุดมุ่งหมายเพื่อให้ยาได้สัมผัสกับผิวและฆ่าเชื้อ การใช้ยาผิดๆที่พบได้บ่อยมากคือ ทาแล้วไปล้างออกหรือทาก่อนการอาบน้ำ.... หรือที่พบได้อีกก็อย่างเช่นพอคิดว่าหายแล้วก็หยุดใช้

- ใช้ยาสเตียรอยด์ทา : ผมเคยต้องทะเลาะกับคนไข้เพราะไม่ยอมจ่ายยาให้ตามที่คนไข้ต้องการ คนไข้ต้องการสเตียรอยด์ เพราะทาแล้วหายคัน แม้ว่าจะอธิบายว่าการทาจะยิ่งทำให้แผลหนักไปเสียยิ่งกว่าเดิมก็ยังไม่เชื่อ........ ความร้ายกาจของการใช้ยาสเตียรอยด์ทา ก็คือเมื่อหายคันแล้วหยุดทา จะปรากฎว่าเชื้อราเป็นมากเสียยิ่งกว่าเดิมหลายเท่า ดังนั้นการจะใช้ยากลุ่มนี้ต้องควบคุมโดยคนที่ใช้เป็นจริงๆครับ

- มีโรคอื่นแฝงหรือไม่ : คนที่เป็นเชื้อรานานๆ หากมั่นใจว่าดูแลตนเองอย่างถูกต้องและใช้ยาถูกต้อง ก็เป็นไปได้ที่มีภาวะหรือโรคบางอย่างแอบซ่อนอยู่

2. อยากใช้ยากิน
ปัญหาที่ตามมาคือ บางคนมาถึงก็ขอยากินทันที เช่นกันคือมีไม่น้อยที่หมอกับคนไข้ต้องเถียงกันเพราะหมอไม่ต้องการให้ยากิน แต่คนไข้จะเอายากิน
ทั้งนี้คนไข้อยากได้ยากินเนื่องจากปัญหาหลักคือรู้สึกว่ารักษาแล้วไม่หายเสียที ก็คิดว่ายากินน่าจะแรงกว่า ก็เลยต้องการยากิน
แต่ทางหมอ มักไม่ต้องการเริ่มยากินโดนไม่จำเป็น เพราะว่า ยากินฆ่าเชื้อรา จะมีผลเสียต่อตับ อาจจะทำให้เกิดภาวะตับอักเสบได้ ... ซึ่งเทียบกันแล้วไม่คุ้มเลยกับการติดเชื้อราอย่างเดียว
ข้อบ่งชี้ในการใช้ยากินก็คือ การติดเชื้อราในตำแหน่งที่รักษายาก เช่นเล็บ เส้นผม หรือฝ่าเท้าหนาๆ ติดเชื้อบริเวณกว้างที่ทายาไม่ไหว ... หรือในรายที่ได้รักษาและปฏิบัติตัวอย่างเต็มที่แล้วยังไม่ดีขึ้น

ปัญหาโลกแตกที่พบในกรณีนี้คือ ผู้ป่วยบางคนไม่พยายามที่จะดูแลปฏิบัติตัวอย่างถูกต้อง ยังประพฤติตนในความเสี่ยงต่อการเป็นเชื้อราไม่รักษาความสะอาด มุ่งแต่จะใช้ยาอย่างเดียว ซึ่งลักษณะแบบนี้ บอกได้ครับว่าไม่หาย

3. แค่เชื้อรา ทำไมต้องตรวจอะไรมากมาย
ปัจจุบันในยุค30บาทซึ่งคนจำนวนหนึ่งเห็นรพ.เป็นร้านขายยาราคาถูก คนไข้หลายคนเดินเข้ามาในห้องตรวจ แล้วก็บอกว่าต้องการยาชนิดต่างๆ
มีคนไข้บางรายที่มารักษา มาด้วยเรื่อง "เป็นกลากตามตัว รักษาด้วยยาทาไม่หาย" แต่พอเดินเข้ามาถึงมองปราดเดียวผมก็นึกถึงโรคสะเก็ดเงินมากกว่ากลากเป็นไหนๆ เมื่อได้อธิบายว่าต้องการตรวจอย่างอื่นเพิ่มเติมเพื่อดูว่าเป็นหรือไม่เป็นเชื้อรา คนไข้ก็ไม่ค่อยพอใจ เพราะจุดประสงค์ในการมาก็คือจะมาเอายากินฆ่าเชื้อรา
นอกจากโรคนี้ ยังมีอีกหลายโรคที่ไม่ใช่เชื้อราแต่มีลักษณะที่ทำให้เข้าใจผิดว่าเป็นเชื้อราได้ ซึ่งถ้ามัวแต่ไปรักษาเชื้อรา ก็จะเสียโอกาสในการรักษาโรคเหล่านั้นไป

4. นี่มันเชื้อรา ทำไมหมอบอกว่าไม่ใช่
ปัญหาอีกอย่างที่พบได้คือ บางคนมั่นใจว่านี่คือกลาก บางคนเคยตรวจพบเชื้อราด้วยซ้ำ แต่ทำไมไปหาหมอแล้วหมอบอกว่าไม่ใช่
ข้อแรกก็คือ มันไม่ใช่เชื้อรา(ดังเหตุผลในข้อ3)
ข้อสองคือ การรักษามาบางส่วน อย่างเช่นการใช้ยาทามาก่อน หรือรักษามาบางส่วน ก็ทำให้เชื้อลดลงจนตรวจได้ไม่ชัดเจน
ดังนั้นก็ควรบอกหมอที่รักษาด้วยว่าได้รับยามาก่อนหรือไม่

บทสรุปเรื่องเชื้อรา
1. วิธีป้องกันเชื้อราที่ผิวหนัง ยังสามารถป้องกันได้ด้วยเรื่องพื้นๆในบทเรียนเด็กประถม ไม่ว่าจะเรื่องการรักษาความสะอาด ไม่ใช้ของร่วมกันและไม่ปล่อยให้เกิดความอับชื้น ถ้าทำได้ ก็ไม่มีเชื้อรา

2. การให้ประวัติเรื่องการรักษาเชื้อรา ต้องบอกให้ได้ว่าเป็นมานานแค่ไหน ใช้การรักษาใดมาบ้าง และมีตำแหน่งอื่นใดอีกหรือไม่ การให้ประวัติที่ดีจะช่วยในการวินิจฉัยโรคและวางแผนการรักษา

3. ถามระยะเวลาการรักษาให้ดี โรคเชื้อราถ้าใช้เวลาก่อตัวนานก็รักษานาน เช่นที่เล็บ ฝ่าเท้า เส้นผม พวกนี้กว่าจะเป็นมากใช้เวลาเป็นเดือนเป็นปี ถ้าเห็ฯว่าใช้เวลานาน ควรปรึกษาหมอคนที่ดูแล ไม่ควรเปลี่ยนหมอไปเลยเพราะว่าจะทำให้เกิดปัญหาในการรักษา

4. อย่าปล่อยให้เป็นนาน ระยะเวลาที่เป็ฯนาน และขนาดที่ใหญ่ขึ้น ก็ยิ่งทำให้เกิดผลแทรกซ้อนมากขึ้น ... ผลแทรกซ้อนที่พบได้บ่อยและน่ากลัวกว่ากลากเกลื้อนก็คืออาการด่างขาวที่ผิวหนังบริเวณที่หายแล้วซึ่งรักษาได้ยากมาก

5. อย่าซื้อยากินมาใช้เอง

===========================
Editor Note:

มะเร็งลำไส้ใหญ่ -=Byหมอแมว=-  30 ส.ค. 49
ก่อนคุณจะซื้อของเยี่ยมไข้ -=Byหมอแมว=-   27 ส.ค. 49
โลหิตจาง -=Byหมอแมว=-  20 ส.ค. 49
ยาล้างไต ความเชื่อผิดๆในสังคมไทย -=Byหมอแมว=-  11 ส.ค. 49
หนังเรื่อง"อาจารย์ใหญ่"ควรออกฉายหรือไม่   8 ส.ค. 49
ไข้เลือดออก โรคร้ายที่มากับฝน -=By หมอแมว=-  3 ส.ค. 49
รวมบทความของหมอแมว  (อัพเดต 4 ส.ค. 49)