ผมเชื่อว่าความเชื่อที่ผิดเกี่ยวกับโรคไตยังมีอีกมากในเมืองไทย และเป็นเรื่องที่แม้แต่ผู้มีการศึกษาก็ยังเข้าใจผิดกันได้ อันที่จริงเรื่องบางส่วนนี้ได้ถูกกล่าวไว้ตั้งแต่หัวข้อ "หลากความเชื่อเกี่ยวกับยา" เมื่อ พ.ค. 48 แล้ว สำหรับวันนี้ มีแง่มุมบางอย่างที่เพิ่มเติมขึ้นมาเพื่อนำเสนอครับ

ความเชื่อเรื่องอาการที่ผิดๆของโรคไต # ปวดหลัง
อาการยอดนิยมที่คนส่วนใหญ่เชื่อว่าเป็นโรคไตก็คือ "ปวดหลัง" ความเชื่อเหล่านี้มีแง่มุมที่ถูกและผิดอย่างละครึ่ง กล่าวคือ ไตเป็นอวัยวะที่อยู่ในช่องท้องส่วนหลัง เวลามีการติดเชื้อหรือมีนิ่ว ก็จะเกิดอาการเจ็บปวดมาที่หลังได้ แต่ในทางกลับกันคนที่เป็นไตวายหากไม่มีโรคแทรก โรคไตวายนี้จะไม่ก่อให้เกิดอาหารปวดหลังเลย

ความเชื่อเรื่องอาการที่ผิดๆของโรคไต # ปัสสาวะเหลือง
อีกอาการหนึ่งที่มักจะทำให้คนมาตรวจที่รพ.ด้วยความกลัวว่าเป็นโรคไตก็คือ ปัสสาวะสีเหลือง ซึ่งที่จริงออกจะเป็นเรื่องแปลกเพราะว่าคนเราก็มีปัสสาวะเหลืองอยู่แล้ว ซึ่งสีที่เข้มขึ้น ก็อาจเป็นจากภาวะปกติของร่างกายก็คือได้รับน้ำเข้าไปน้อยและเสียน้ำออกไปมาก เช่นหลังการออกกำลังกาย การทำงานติดต่อกันนานๆโดยไม่พักดื่มน้ำ ดังนั้นอาการปัสสาวะเหลืองเพียงอย่างเดียวไม่ได้เป็นตัวบอกว่าเป็ฯโรคไตครับ
แต่ในทางกลับกัน หากมีปัสสาวะสีเข้มมาก หมออาจจะนึกถึงโรคอื่นๆมากกว่า อย่างเช่นกลุ่มเม็ดเลือดแตก หรือกลุ่มดีซ่าน ซึ่งสามารถทำให้ปัสสาวะเหลืองเข้มอย่างผิดปกติได้

ความเชื่อเรื่องอาการที่ผิดๆของโรคไต # ปัสสาวะน้อย+ปวดหลัง+ปวดเนื้อเมื่อยตัว
ส่วนใหญ่คนที่มาด้วยอาการนี้มักจะให้ประวัติว่าเป็นมานาน แต่ส่วนใหญ่การซักประวัติจะได้ความว่า ทำงานกลุ่มใช้แรงงานหนัก ไม่ค่อยได้พัก และถ้าได้พักหรือดื่มน้ำ อาการก็มักดีขึ้น(และปัสสาวะมากขึ้น).... กลุ่มนี้ถ้าประวัติชัดเจนมาก และตรวจร่างกายไม่พบความผิดปกติ หมออาจจะไม่ให้ยาอะไรและแนะนำให้ไปพักเฉยๆด้วยซ้ำ

โรคไตแบบนี้ แบบไหน
โรคไตที่คนกลัว ก็คือโรคไตวาย (Renal Failure) ซึ่งเมื่อเป็นแล้ว ร่างกายจะขับน้ำไม่ได้ มีอาการเหนื่อยง่าย บวมน้ำ ปัสสาวะไม่ออก แต่มักไม่มีอาการปวด แต่โรคชนิดอื่นๆของไตที่พบได้อีกบ่อยๆ ได้แก่ กรวยไตอักเสบ นิ่วในไต พวกนี้มักปวด.... แต่โดยทั่วไปหากรักษาแล้วหายแล้วโดยไม่มีภาวะแทรกซ้อน ก็มักไม่ได้เป็นไตวาย
ดังนั้น ไตวาย-ไม่ปวด ไตไม่วาย-ปวด แต่เวลาปวดหลังกลัวเป็นไตวาย.... ก็เลยไม่ไปด้วยกัน และเป็นเหตุให้เวลาไปหาหมอเรื่องปวดหลังกลัวเป็นโรคไต หมอส่วนใหญ่มักบอกว่าไม่น่าใช่

ปัญหาที่เกิดขึ้น
หลายๆคนมารพ.ด้วยความคาดหวังว่าจะได้รับการ"ตรวจไต" หรือได้"ยาล้างไต" แต่หมอที่ตรวจก็มักจะไม่ได้ให้ตรวจขั้นนั้นหากไม่มีข้อบ่งชี้ที่ชัดเจน
จึงเป็นเหตุให้มีการเดินไปร้านขายยาแล้วสั่งซื้อยา"ล้างไต"จากร้านขายยา

ยาไตที่มักได้เมื่อไปหาร้านขายยา (แน่ล่ะ ร้านที่ไม่มีเภสัชกรประจำ)
1) ยาขับปัสสาวะ ผู้ป่วยที่เป็นไตวายของจริงและไม่สามารถควบคุมน้ำดื่มหรือเกลือได้จนเกิดอาการของน้ำเกินในร่างกาย จะต้องใช้ยาขับปัสสาวะเพื่อขับน้ำส่วนเกินนี้ออกไป ดังนั้นเมื่อไปร้านขายยาและระบุว่าเป็นโรคไตหรือต้องการยาขับปัสสาวะ ก็อาจจะได้ยาพวกนี้มา ข้อเสียของการกินยานี้โดยไม่มีการควบคุมที่ดีก็คือ ถ้าเป็นคนปกติแล้วได้ยานี้มากิน ก็อาจเกิดภาวะเกลือแร่ในร่างกายผิดปกติและสูญเสียน้ำ ส่วนผู้ที่เป็นไตวายจริงๆ หากได้รับยาโดยไม่มีการเฝ้าระวังที่ดี ก็อาจจะได้ขนาดยาที่ไม่เหมาะสม.... อันตรายถึงชีวิตได้

2) ยาสีสรรต่างๆ การที่จะทำให้คนเชื่อว่ายาที่กินเข้าไปถึงไต คือทำให้มีปัสสาวะเปลี่ยนไปจากปกติ วิธีแรกคือทำให้ปัสสาวะออกมากขึ้น(ยาขับปัสสาวะดังข้อ1) วิธีที่สองคือ เปลี่ยนสีของปัสสาวะให้เป็นสีต่างๆ
ในท้องตลาดมียาหลายตัวที่เปลี่ยนสีของปัสสาวะได้ เช่นยาแก้ปวดกระเพาะปัสสาวะผสมสีน้ำเงิน (ปกติใช้ในกรณีกระเพาะปัสสาวะอักเสบ) ,ยาวัณโรค (Rifampicin) สีเหล่านี้นอกจากไม่มีประโยชน์ในแง่การรักษาแล้ว ยังอาจก่อให้เกิดผลข้างเคียงจากการได้ยาอย่างไม่จำเป็นได้ด้วย

3) ยาแก้ปวด อย่างที่บอกว่าหลายคนไปหาร้านขายยาโดยบอกว่าเป็นโรคไตหรือปวดหลัง(ซึ่งโดยมากก็เป็นการปวดกล้ามเนื้อ) พอสั่งว่าต้องการยาล้างไต คนขายก็มักเอายาแก้ปวดมาให้(พวกที่มีในร้านขายยาคงไม่พ้นNSAIDs อย่างแอสไพรินและไอบูโพรเฟน กับยากลุ่ม Paracetamol)

4) สเตียรอยด์ ยาครอบจักรวาลที่ร้านยาบางแห่งชอบใช้เพื่อรักษาอาการปวด อันตรายของยานี้ได้กล่าวไว้ในเรื่อง"สเตียรอยด์ ใช้ยามั่วไม่กลัวตาย" แม้ผลที่ได้อาจทำให้หายปวด แต่อันตรายที่ตามมานั้น ได้ไม่คุ้มเสียครับ
ร้านยาหลายแห่งชอบจ่ายยาชุดล้างไตเป็นยาหลายชนิด 3-4อย่างดังที่กล่าวไว้ แต่ผลเสียที่เกิดตามมาสามารถเกิดได้อย่างคาดไม่ถึง
คนปกติที่แค่ปวดหลังเฉยๆ ก็ได้สารพันยาอันตราย เสี่ยงไม่เข้าเรื่อง
คนที่เป็นโรคไตของจริง เมื่อไปซื้อยา แล้วไปเจอคนขายยาที่ชุ่ย ได้ยินคำว่าโรคไตก็คิดเองเลยว่าเป็นแค่ปวดหลัง และจ่ายยาชุดไป ... ยาชุดในกลุ่ม2-4 สามารถทำให้ไตที่วายอยู่แล้ว แย่หนักลงไปกว่าเดิม

ดังนั้นหากต่อไปมีอาการปวดหลังแล้วยังไม่ต้องการไปตรวจกับแพทย์ ก็ควรระมัดระวังในการเลือกใช้ยา ควรเลือกร้านขายยาที่มีเภสัชกรให้คำแนะนำนะครับ


ปล. เปลี่ยนเมล์แล้วนะครับ

===========================
Editor Note:

หนังเรื่อง"อาจารย์ใหญ่"ควรออกฉายหรือไม่   8 ส.ค. 49
ไข้เลือดออก โรคร้ายที่มากับฝน -=By หมอแมว=-  3 ส.ค. 49
สุขภาพคนไทย ถมยังไงเงินก็ไม่พอ -=Byหมอแมว=-  30 ก.ค. 49
รวมบทความของหมอแมว  (อัพเดต 4 ส.ค. 49)