ผงถ่านกัมมันต์ สุดยอดยาถอนพิษ -=by หมอแมว=-

“แล้วแฮรี่ก็วิ่งไปที่ร่างของ... งัดขากรรไกรขึ้นแล้วยัดBezoarลงไปในปาก .......”
มาจากส่วนหนึ่งของHarry Potter Half-blood prince ซึ่งกล่าวถึงยาถอนพิษซึ่งถอนพิษได้แทบทุกชนิด...ชื่อว่า Bezoar (นิ่วอะไรสักอย่างจำไม่ได้แล้ว) ที่ในโลกความจริงมันคงใช้ถอนพิษอะไรไม่ได้

วันนี้ผมจะกล่าวถึงเรื่องผงถ่านกัมมันต์ สารที่ในทางการแพทย์ได้นำเอาคุณลักษณะของมันมาใช้เป็นยาถอนพิษอันทรงประสิทธิภาพที่สุดชนิดหนึ่ง ซึ่งใช้หลังจากการกินสารพิษหรือสารเคมี โดย
สามารถดูดซับสารเคมี จึงสามารถลดความเป็นพิษได้ โดยออกฤทธิ์ตลอดทางเดินอาหารจากปากยันรูก้น

สามารถลดพิษได้ถึง60%จากสารพิษที่กินเข้าไป (ใน30นาทีแรกหลังกิน ลดได้89% และที่1ชั่วโมง ลดได้37%)

ในทางทฤษฎีดีกว่าการล้างท้องเพียงอย่างเดียวเพราะว่าการล้างท้องล้างได้เพียงกระเพาะ แต่การใช้ถ่านกัมมันต์สามารถผ่านกระเพาะเข้าไปได้อีก

ทำไมถึงควรรู้
หลายคนคงคิดกันว่าจะรู้ไปทำไม หมอก็รู้ไปคนเดียวสิ... แต่ว่าที่ผมต้องยกมาก็มีเหตุผลเพราะว่าขณะนี้มีผลิตภัณฑ์ถ่านกัมมันต์วางจำหน่ายในท้องตลาดโดยระบุสรรพคุณว่าสามารถดูดซับพิ ษของเชื้อโรคที่ก่อโรคท้องเสียบางชนิดได้ แต่ว่าคนที่เอามาใช้ก็กลับเอามาใช้ในรูปแบบของยาถอนพิษ(ประจำบ้าน)ซึ่งหากใช้ไม่ถูกวิธีหรือไม่ถูกขนาดก็รังจะมีแต่อันตรายมากกว่าผลดี

แล้วผงถ่านกัมมันต์คืออะไร ทำไมจึงสุดยอด
การทำงานของมัน ก็คือมันมีที่บนพื้นผิวให้สารต่างๆมาเกาะ และโดยที่ขนาดของมันมีขนาดใหญ่และไม่สามารถถูกย่อยได้ เมื่อสารมาเกาะแล้ว มันก็จะพาสารพิษที่มาเกาะออกไปพร้อมกับอุจจาระโดยไม่โดนดูดซึม จึงเท่ากับว่าสารพิษจะถูกพาออกไปพร้อมๆกับมัน
จากการเรียนเคมี กล่าวถึงการทำผงถ่านกัมมันต์คือ สารกลุ่มคาร์บอน (พวกไม้หรือผลิตภัณฑ์จากพืช) มาเติมกรดและเผาไหม้ จะทำให้เกิดอนุภาคของคาร์บอนขนาดเล็กๆยิบย่อยมากๆ ผลก็คือ เกิดการซอยแบ่งก้อนคาร์บอนใหญ่ๆเป็นผงคาร์บอนเล็กๆๆๆๆ จะเพิ่มพื้นที่ผิวที่สารอื่นๆจะมาจับ... พื้นที่นั้นมากแค่ไหนน่ะหรือ
ก็แค่ถ้าเอาผงถ่านกัมมันต์เทใส่มือ1อุ้งมือพูนๆ(ราว50กรัม) ก็จะมีพื้นที่ผิวเท่ากับสนามโอลแทรฟฟอร์ต10สนาม

ช่วงที่ทำงานที่ห้องฉุกเฉิน จะมีช่วงหนึ่งที่มีคนกินยาฆ่าแมลงหวังฆ่าตัวตายเข้ามากันมาก ขั้นตอนที่ทำก็คือ ดูว่าสภาพอาการเป็นอย่างไร แย่แค่ไหน(ถ้าแย่มากก็ทำการช่วยเหลือชีวิตก่อน) เมื่อดูจนแน่ใจว่ายังไม่มีอาการที่ถึงตายในเวลาอันสั้น ก็จะใส่สายจมูกลงสู่กระเพาะเพื่อดูดและล้างท้อง หลังจากดูดล้างแล้ว ก็จะเอาผงถ่านกัมมันต์ละลายน้ำแล้วใส่ทางสายจมูกนั้นลงไป จากนั้นค่อยมาคิดเรื่องการแก้พิษเฉพาะเจาะจงต่อไปอีกที..... ฟังดูง่ายใช่ไหมล่ะครับ
แต่ปัญหามันก็มีอยู่ดี อย่างที่ผมบอกว่าเรื่องผงถ่านกัมมันต์ที่ใช้เป็นยาถอนพิษนี้ เริ่มเป็นที่รับรู้ในหมู่คนทั่วไปมากขึ้น และเริ่มมีของที่ทำออกมาขายแล้ว จะขอยกตัวอย่างขึ้นมาให้ฟังนะครับ

0. เอาอะไรมาให้กินน่ะ แหวะ สกปรก
ปัญหาแรกที่พบบ่อยๆคือ คนไข้ไม่ยอมร่วมมือในการรักษา เพราะเพียงเห็นสีสรรก็ใจหวิวแล้ว และรสชาติสุดอุบาทว์ร่วมกับความฝืดคออย่างเหลือทน ญาติและคนไข้บางคนพอเห็นแล้วด่าหมอก็มี
ปัญหานี้จะพบมากในกลุ่มที่ฆ่าตัวตายมา (เพราะตั้งใจตายแต่มักโดนบังคับมา ) แต่ก็ดีไปอย่างเพราะคราวหลังมักจะเข็ด ไม่กินยาฆ่าตายมาอีก

1. ทำไมไม่เห็นให้ยาถอนพิษสักที
หลายครั้งทีเดียวที่ปรากฎ”ผู้รู้”ขึ้นมาในหมู่คนนำส่ง ออกมาแนะนำหรือวิจารณ์ว่าหมอน่าจะให้ยาแก้พิษตั้งแต่แรก โดยที่ไม่ได้มองเลยว่าคนไข้ที่ถูกนำส่งหยุดหายใจหรือหัวใจหยุดเต้นไปแล้ว....ซึ่งในกรณีเหล่านี้หมอก็ต้องช่วยเรื่องการหายใจและการไหลเวียนเลือดก่อน ไม่อย่างนั้นถอนพิษไปก็ไม่ได้อะไรขึ้นมา

2. คนไข้ก็ไม่เป็นอะไร แต่ทำไมไม่ให้ผงถ่านล่ะ
ต้องขอบอกว่าคนบางคนที่พาคนไข้มาส่งโรงพยาบาลก็เคยเห็นการรักษาการกินยาพิษหลายครั้ง บางคนเคยเห็นจากคนไข้หลายๆคน บางคนมีญาติที่กินยาประชดบ่อยๆ บางครั้งถึงกับมีการเดินมาสะกิดหมอหรือพูดขึ้นมาดังๆว่าหมอลืมให้ผงถ่านถอนพิษทีเดียว
สาเหตุแรก ที่จริงมีสารพิษจำนวนหนึ่งที่ไม่สามารถใช้ผงถ่านกัมมันต์เข้าไปจับได้ (การให้ไปไม่ค่อยมีประโยชน์ที่คุ้มค่า)ลองดูอย่างBezoarในHarry Potterสิ ยังไม่ได้รักษาได้ทุกอย่างเลย
สารที่ผงถ่านดูดซับไม่ได้มีอาทิเช่น กรดหรือด่างอย่างแรง สารพิษโลหะหนัก สารกลุ่มแอลกอฮอล์ทั้งหลาย และสารกลุ่มน้ำมัน

ดังนั้นไม่ใช่ว่าสารพิษทุกชนิด เมื่อกินไปแล้วจะต้องใช้ผงถ่านกัมมันต์รักษาครับ
สาเหตุที่สอง สารพิษที่กินเข้าไป ควรจะยังไม่ถูกดูดซึม นั่นคือควรจะกินไปในเวลาไม่ถึงชั่วโมงถึงสองชั่วโมง เพราะถ้านานกว่านั้นสารพิษก็เข้ากระแสเลือดไปแล้ว ไม่เหลือในทางเดินอาหารมากเท่าไหร่
แต่ในทางกลับกัน บางครั้งกินไปบางครั้งการกินยาบางชนิดไปนานสามสี่ชั่วโมงหมอก็อาจจะเลือกให้ผงถ่านอีก เพราะสารบางตัวสามารถถูกดูดกลับจากกระแสเลือดสู่ลำไส้ โดยวิธี reverse dialysis หรือผ่านทางกลไก enterohepatic circulationได้ (อ้าว อ้ายแมวนี่พูดจาไม่รู้เรื่องอีกแระ)
สาเหตุที่สาม ยาบางชนิดมียาถอนพิษเฉพาะที่ได้ผลดีกว่า การไปให้ผงถ่านในกรณีอาจไม่จำเป็น(มีของดีกว่าอยู่แล้ว จะเอาของที่ได้ผลน้อยกว่ามาใช้ทำไม)

3. คราวที่แล้วกินยาตัวนี้ฆ่าตัวตายมาหมอให้ คราวนี้ก็ตัวเดิมแต่ไม่ยังให้ Double standardนี่นา
ยาบางชนิดมีฤทธิ์เกี่ยวกับการบีบตัวของลำไส้ คือทำให้ไส้ไม่ทำงาน ผงถ่านก็เป็นเหมือนดินขนาดใหญ่ การกินเข้าไปแล้วปรากฎว่ายาพิษไปทำให้ถ่ายไม่ออก ก็จะเป็นตัวการก่อให้เกิดการท้องผูกและเกิดการอุดตันของลำไส้ได้ ... บางครั้งก็ต้องชั่งใจก่อนให้ครับ

4. ตัวอย่างแปลกๆที่ต้องมานั่งเถียงกันเกี่ยวกับผงถ่านฯ
คนโดนงูกัดมา หมองูเอาผงถ่าน(ไม่รู้ถ่านอะไร)มาโปะแผล บอกว่าเป็นผงถ่านดูดพิษ..... แปลกดี ไม่เคยได้ยินว่าดูดพิษได้
มารพ.ด้วยอาการแฮงค์จากการกินเหล้า มาขอกินผงถ่านที่รพ.เพราะเชื่อว่าสามารถดูดแอลกอฮอล์ได้ หรือไม่ก็มารพ.ด้วยอาการคลื่นไส้อาเจียน ให้ประวัติว่าเอาก่านหุงข้าวมาบดกินก่อนการไปดื่มเหล้ากับเพื่อนๆเพราะเชื่อว่าจะดูดแอลกอฮอล์
มารพ.ด้วยอาการของโดนสารพิษ บางคนทำงานเกี่ยวกับสารเคมีกำจัดศัตรูพืชบ่อยๆ เมื่อบังเอิญถูกสารพิษก็มักรักษาเอง ก็เลยเอาผงถ่าน(ที่ไปซื้อมาเก็บไว้)มากิน จากนั้นก็อยู่บ้าน แล้วก็เกิดอาการขึ้นมา... อันที่จริง ผงถ่านถึงจะช่วยได้ แต่ก็ไม่ทั้งหมดนะครับ สารพิษจำนวนหนึ่งก็ยังโดนดูดเข้ากระแสเลือดอยู่ดี และสามารถก่ออันตรายถึงตายได้หากไม่รักษาอย่างอื่นร่วมไปด้วย (แต่นับว่ามีน้อย ถ้าหากพูดถึงยาแผนโบราณนานาชนิดที่อวดอ้างสรรพคุณว่าถอนพิษยาฆ่าแมลงได้ ซึ่งเกษตรกรมักใช้หลังไปพ่นยาพืชเกษตร)

ดูจากตัวอย่างที่ผมให้มา คงจะเห็นกันบ้างว่าเรื่องนี้ไม่ได้เป็นสิ่งที่ตรงไปตรงมา และผงถ่านกัมมันต์นี้ก็ไม่ได้เป็นยาวิเศษ หรือ miracle item แบบในเกมส์ แต่เป็นยาชนิดหนึ่งที่ถ้าใช้ถูกวิธีก็ได้ประโยชน์ ถ้าใช้ผิดวิธีก็ไม่มีประโยชน์หรือก่อโทษได้

Fast fact
1. หลักการถอนพิษต่างๆ ก่อนอื่นเริ่มจากที่การตรวจสัญญาณชีพของคนไข้ และรักษาที่จุดที่อันตรายถึงชีวิตเสียก่อน การจัดการกับสารพิษนั้นๆ ถือเป็นเรื่องที่สำคัญรองลงไป
2. สารตัวนี้ก็เหมือนยา ตรงที่ ใช้เมื่อใช้ได้ผล(สารพิษนั้นต้องโดนขจัดได้เมื่อให้ยานี้) ใช้ให้ถูกเวลา และใช้เมื่อไม่มีอะไรดีกว่า (ถ้าไม่ค่อยเข้าใจ อ่านข้างบนข้อสอง)
3. สารพิษที่ผงถ่านไม่ช่วยก็คือสารกลุ่มแอลกอฮอล์ น้ำมัน กรดด่าง โลหะหนัก
4. ผงถ่านอาจมีส่วนช่วยในท้องเสียบางชนิดจริง แต่ไม่ใช่ทุกชนิด และไม่ใช่การรักษาหลักสำหรับอาการท้องเสีย
5. ภาวะแทรกซ้อนก็พบได้ เช่น การอุดตันของทางเดินอาหาร สำลัก เป็นต้น

วันนี้ทั้งตั้งต้นและจบค่อนข้างห้วนๆหน่อยนะครับ หุหุ

====================
Editor Note:

จะไปโรงพยาบาล ทำอะไรบ้าง Vol#1 -=by หมอแมว=-  16 ธ.ค. 48
อาหารเพื่อสุขภาพ อย่ากินจนทุกข์สภาพ #1 -=by หมอแมว=-  12 ธ.ค. 48
กระเพาะปัสสาวะอักเสบ โรคของชีวิตที่รีบเร่ง -=by หมอแมว=-  8 ธ.ค. 48
การป้องกันครอบจักรวาล คืออะไร ทำไมต้องรู้ -=by หมอแมว=-  6 ธ.ค. 48
รู้ไว้ก่อนไปทะเล -=by หมอแมว=-  2 ธ.ค. 48
รวมบทความของหมอแมว