ช่วงนี้ได้ยินเรื่อง มรดกโลก กันบ่อยเนื่องด้วยประเด็นพิพาทเขาพระวิหารที่อยู่กึ่งกลางสองพรมแดน หลายคนคงสงสัยว่า มรดกโลก คืออะไรถูกตั้งขึ้นมาเพื่ออะไร ทำไมแต่ละประเทศถึงอยากที่จะมีสถานที่ที่ได้ชื่อว่าเป็นมรดกโลกหลายๆแห่ง

อนึ่ง มรดกโลก (ภาษาอังกฤษ: World Heritage Site ภาษาฝรั่งเศส Patrimoine Mondial) คือสถานที่ อันได้แก่ ป่าไม้ ภูเขา ทะเลสาบ ทะเลทราย อนุสาวรีย์ สิ่งก่อสร้างต่างๆ รวมไปถึงเมือง ที่คัดเลือกโดยองค์การยูเนสโก UNESCO (United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization) ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2515 เพื่อเป็นการบ่งบอกถึงคุณค่าของสิ่งที่มนุษยชาติ หรือธรรมชาติได้สร้างขึ้นมา และควรจะปกป้องสิ่งเหล่านั้นได้อย่างไร เพื่อให้ได้ตกทอดไปถึงอนาคต

ทว่า สำหรับหลายประเทศ การมีมรดกโลกกลับหมายถึง การได้ภาพลักษณ์ที่ดีต่อประเทศ การได้ประชาสัมพันธ์การท่องเที่ยว ซึ่งมีผลพลอยได้ที่ตามมาคือเม็ดเงินจากตัวเลขของนักท่องเที่ยวที่เพิ่มขึ้น

ปัจจุบัน มีมรดกโลกทั้งหมด 830 แห่ง ใน 138 ประเทศทั่วโลก ซึ่งแบ่งเป็นมรดกโลกทางวัฒนธรรม 644 แห่ง มรดกโลกทางธรรมชาติ 162 แห่ง และอีก 24 แห่งเป็นแบบผสมทั้งสองประเภท โดยมีการแบ่งออกเป็น 5 พื้นที่ ได้แก่ แอฟริกา อาหรับ เอเชีย แปซิฟิก ยุโรป - อเมริกาเหนือ และ อเมริกาใต้ - แคริบเบียน

ทวีปที่มีมรดกโลกมากที่สุดได้แก่ ยุโรป และ อเมริกาเหนือ 416 แห่ง รองลงมาเป็นทวีปเอเชีย-แปซิฟิก 182 แห่ง ละตินอเมริกา และ แคริบเบียน 117 แห่ง แอฟริกา  74 แห่ง อาหรับ 62 แห่ง รวมทั้งหมด 851 แห่ง

สำหรับประเทศท็อปเท็นที่มีแหล่งมรดกโลกมากที่สุดคือ  อิตาลี มีมรดกโลก 41 แห่ง อันดับ 2  สเปน 40  แห่ง  อันดับ 3 จีน 35 แห่ง  อันดับ 4 เยอรมนี  32 แห่ง  อันดับ 5 ฝรั่งเศส 31 แห่ง อันดับ 6 ร่วมมี 3 ประเทศ ได้แก่ สหราชอาณาจักร อินเดีย เม็กซิโก ประเทศละ 27 แห่งเท่ากัน อันดับ 9(ไม่มีอันดับ7กัย8เพราะอันดับ 6 มี3 ประเทศ) รัสเซีย 23 แห่ง อันดับ 10 สหรัฐอเมริกา 20 แห่ง

ทั้งนี้ น่าสังเกตว่าประเทศที่ติด10อันดับประเทศที่มีมรดกโลกมาก ส่วนใหญ่จะมาจากทวีปยุโรป(6ประเทศ) ซึ่งก็น่าจะมาจากตัวองค์กร ยูเนสโก(องค์การศึกษา วิทยาศาสตร์ และวัฒนธรรมแห่งสหประชาชาติ) ที่ยังมีความเป็นยุโรปอย่างมาก ทั้งที่ตั้งองค์กรและบุคลากรส่วนใหญ่

ด้านขั้นตอนการเสนอชื่อสถานที่ ประเทศที่ต้องการเสนอชื่อสถานที่ในประเทศของตนให้ได้รับการพิจารณาให้ขึ้นทะเบียนเป็นมรดกโลก อันดับแรกจะต้องจัดทำบัญชีรายชื่อสถานที่ที่มีความสำคัญทางธรรมชาติและวัฒนธรรมทั้งหมดภายในประเทศของตน

บัญชีนี้จะเรียกว่า บัญชีรายชื่อเบื้องต้น (Tentative List) ซึ่งมีความสำคัญมาก เพราะมีเพียงสถานที่ที่มีชื่ออยู่ในบัญชีนี้เท่านั้นที่จะมีสิทธิได้รับการเสนอชื่อ ขั้นต่อมา ประเทศนั้นๆจะต้องเลือกรายชื่อสถานที่ที่ต้องการเสนอชื่อมาจากบัญชีรายชื่อเบื้องต้น เพื่อจัดทำเป็นแฟ้มข้อมูล (Nomination File) โดยทางศูนย์มรดกโลกอาจให้คำแนะนำและช่วยเหลือในการจัดทำแฟ้มข้อมูลนี้

อย่างไรก็ตาม เมื่อถึงขั้นตอนนี้ แฟ้มข้อมูลจะถูกตรวจสอบและพิจารณาจากองค์กร 2 แห่ง ได้แก่ สภานานาชาติว่าด้วยการดูแลอนุสรณ์สถานและแหล่งโบราณคดี (International Council on Monuments and Sites) และ สหภาพสากลเพื่อการอนุรักษ์ (World Conservation Union) แล้วทั้งสององค์กรนี้จะยื่นข้อเสนอแนะต่อคณะกรรมการมรดกโลก ทางคณะกรรมการจะมี

การประชุมร่วมกันปีละหนึ่งครั้ง เพื่อตัดสินว่าสถานที่ที่มีการเสนอชื่อแห่งใดบ้างที่ควรได้ขึ้นทะเบียนเป็นมรดกโลก หรือทางคณะกรรมการอาจร้องขอให้ประเทศที่เสนอชื่อได้ให้ข้อมูลเกี่ยวกับสถานที่เพิ่มเติม โดยการพิจารณาว่าจะขึ้นทะเบียนสถานที่แห่งใดจะต้องมีลักษณะตามเกณฑ์มาตรฐานข้อใดข้อหนึ่งหรือหลายข้อ

เกณฑ์การพิจารณา จนถึงปี พ.ศ. 2548 มีเกณฑ์การพิจารณาอยู่ทั้งหมด 6 เกณฑ์ของมรดกโลกทางวัฒนธรรม และ 4 เกณฑ์

หลักเกณฑ์ทางวัฒนธรรม
- เป็นตัวแทนในการแสดงผลงานชิ้นเอกที่จัดทำขึ้นด้วยการสร้างสรรค์อันชาญฉลาดของมนุษย์
- เป็นสิ่งที่มีอิทธิพลยิ่ง ผลักดันให้เกิดการพัฒนาสืบต่อมาในด้านการออกแบบทางสถาปัตยกรรม อนุสรณ์สถาน ประติมากรรม สวน และภูมิทัศน์ ตลอดจนการพัฒนาศิลปกรรมที่เกี่ยวข้อง หรือการพัฒนาการตั้งถิ่นฐานของมนุษย์ ซึ่งได้เกิดขึ้นในช่วงเวลาใดเวลาหนึ่ง หรือบนพื้นที่ใดๆ ของโลกซึ่งทรงไว้ซึ่งวัฒนธรรม
- เป็นสิ่งที่ยืนยันถึงหลักฐานของวัฒนธรรมหรืออารยธรรมที่ปรากฏให้เห็นอยู่ในปัจจุบันหรือว่าที่สาบสูญไปแล้ว
- เป็นตัวอย่างอันโดดเด่นของประเภทของสิ่งก่อสร้างอันเป็นตัวแทนของการพัฒนาทางด้านวัฒนธรรม สังคม ศิลปกรรม วิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี อุตสาหกรรม ในประวัติศาสตร์ของมนุษยชาติ
- เป็นตัวอย่างอันโดดเด่นของวัฒนธรรมมนุษย์ ขนบธรรมเนียมประเพณีแห่งสถาปัตยกรรม วิธีการก่อสร้าง หรือการตั้งถิ่นฐานของมนุษย์ ซึ่งเสื่อมสลายได้ง่ายจากผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงทางสังคมและวัฒนธรรมตามกาลเวลา
- มีความคิดหรือความเชื่อที่เกี่ยวข้องโดยตรงกับเหตุการณ์ หรือมีความโดดเด่นยิ่งในประวัติศาสตร์

หลักเกณฑ์ทางธรรมชาติ
- เป็นตัวอย่างที่เด่นชัดของการเป็นตัวแทนในวิวัฒนาการสำคัญต่างๆในอดีตของโลก เช่น ยุคสัตว์เลื้อยคลาน ยุคน้ำแข็ง ซึ่งสะท้อนให้เห็นถึงการพัฒนาความหลากหลายทางธรรมชาติบนพื้นโลก
- เป็นตัวอย่างที่เด่นชัดในการเป็นตัวแทนของขบวนการเปลี่ยนแปลงที่สำคัญทางธรณีวิทยาหรือวิวัฒนาการทางชีววิทยา และปฏิสัมพันธ์ของมนุษย์ต่อสิ่งแวดล้อมทางธรรมชาติที่กำลังเกิดอยู่ เช่น ภูเขาไฟ เกษตรกรรมขั้นบันได
- เป็นแหล่งที่เกิดจากปรากฏการณ์ทางธรรมชาติที่มีเอกลักษณ์หายากหรือสวยงามเป็นพิเศษ เช่น แม่น้ำ น้ำตก ภูเขา
- เป็นถิ่นที่อยู่อาศัยของชนิดสัตว์และพันธุ์พืชที่หายากหรือที่ตกอยู่ในสภาวะอันตราย แต่ยังคงสามารถดำรงชีวิตอยู่ได้ ซึ่งรวมถึงระบบนิเวศอันเป็นแหล่งรวมความหนาแน่นของพืชและสัตว์ที่ทั่วโลกให้ความสนใจด้วย

ในส่วนของประเทศไทย ขณะนี้มีแหล่งมรดกโลกอยู่ทั้งหมด 5 แห่ง คือ แหล่งมรดกโลกพระนครศรีอยุธยา ขึ้นทะเบียนเมื่อปี 2534 แหล่งมรดกโลกสุโขทัย ศรีสัชนาลัย กำแพงเพชร ขึ้นทะเบียนเมื่อปี 2534 เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าทุ่งใหญ่-ห้วยขาแข้ง ขึ้นทะเบียนเมื่อปี 2534 แหล่งโบราณคดีบ้านเชียง ขึ้นทะเบียนเมื่อปี 2535 ป่าดงพญาเย็น-เขาใหญ่ ขึ้นทะเบียนเมื่อปี 2548

ล่าสุด อุทยานแห่งชาติแก่งกระจาน เป็นสถานที่อีกแห่งที่ประเทศไทยเตรียมเสนอเพื่อขึ้นทะเบียนเป็นมรดกโลกทางธรรมชาติแห่งใหม่

ไม่ว่าจะได้เป็นมรดกโลกหรือไม่ก็ตาม สิ่งที่เราควรทำให้ไม่ใช่แค่การภาคภูมิใจหรือชื่นชมกับชื่อเสียง รางวัล และการยกย่องจากต่างชาติเท่านั้น  หากแต่พวกเราทุกคน ต้องช่วยกันรักษาวัฒนธรรมและธรรมชาติที่สวยงามให้คงอยู่เพื่อให้คนรุ่นหลังได้ร่วมชื่นชม ก็คำว่า มรดก หมายถึงการสืบทอดต่อๆไปไม่ใช่เหรอ

เอ็มนินโญ่

ข้อมูลจากวิกิพีเดีย