เรียกร้องขึ้นบัญชีดำสหรัฐละเมิดอธิปไตย จวกบริษัทยาข้ามชาติจับผู้ป่วยเป็นตัวประกัน บังคับซื้อยาแพง ขณะที่ "นายกฯ" มั่นใจไทยแจงเหตุประกาศบังคับใช้สิทธิเหนือสิทธิบัตรยา ผลิตยาเอดส์ต่อประชาคมโลกสำเร็จ ด้าน "หมอมงคล" ยันไม่ถอดใจ ยันทำถูกขั้นตอนทุกอย่าง แม้ถูกรังแกมากว่า 10 ปี ขณะที่นานาประเทศส่งจดหมายกว่า 200 ฉบับให้กำลังใจไทย ด้าน "สนธิ" ย้ำยังไม่มีข้อมูล "ทักษิณ" เบื้องหลัง ระบุยังเป็นแค่การวิเคราะห์จากข่าวสารหนุน

กลายเป็นเรื่องที่ทุกฝ่ายให้ความสนใจ และเป็นห่วงหลังผู้แทนการค้าสหรัฐอเมริกาขึ้นบัญชีดำประเทศไทยโดยปรับเปลี่ยนสถานะจากประเทศที่ต้องจับตา (Watch List) เป็นประเทศที่ต้องจับตาเป็นพิเศษ (Priority Watch List) โดยมีสาเหตุเกี่ยวโยงถึงกรณีที่กระทรวงสาธารณสุขไทยประกาศบังคับใช้สิทธิเหนือสิทธิบัตรยา (Compulsory Licenses :CL) หรือการทำซีแอลยา

ผลิตยาที่ติดสิทธิบัตร เพื่อดูแลคุณภาพชีวิตของผู้ป่วย และคนจน โดยทางอเมริกาอ้างว่า การกระทำซีแอลยาของไทย จะทำให้อุตสาหกรรมยาในสหรัฐได้รับผลกระทบ หากประเทศกำลังพัฒนาอื่นๆ เอาอย่าง ซึ่งเรื่องดังกล่าวทำให้นานาประเทศออกมาโจมตีสหรัฐว่า การกระทำดังกล่าวเป็นเรื่องน่ารังเกียจ เพราะคำนึงถึงประโยชน์ทางธุรกิจมากกว่าชีวิตคน

เครือข่ายเอดส์ประท้วงสหรัฐ

ล่าสุด เมื่อวันที่ 3 พฤษภาคม กลุ่มเครือข่ายผู้ติดเชื้อเอชไอวี-เอดส์ประเทศไทย มูลนิธิเข้าถึงเอดส์ และเครือข่ายคนทำงานเอดส์หลายสิบคน รวมตัวกันที่หน้าสถานเอกอัครราชทูตสหรัฐอเมริกาประจำประเทศไทย ถนนวิทยุ พร้อมออกแถลงการณ์ประณามการกระทำของสหรัฐว่า เป็นการกระทำที่ไม่คำนึงถึงจริยธรรม และชีวิตคน

ทั้งนี้เห็นว่า สหรัฐคำนึงแต่ผลประโยชน์ทางธุรกิจการค้าเพียงอย่างเดียว ทั้งนี้ขอยืนยันว่า กลุ่มเครือข่ายจะติดตาม และจับตามองพฤติกรรมสหรัฐทุกฝีก้าว และขอเรียกร้องให้เครือข่ายประชาชนทั่วโลกขึ้นบัญชีดำสหรัฐเป็นประเทศที่ต้องจับตามองเป็นพิเศษในการละเมิดอำนาจอธิปไตยของประเทศอื่น รวมทั้งยังละเมิดสิทธิมนุษยชนโดยเฉพาะการลิดรอนสิทธิในการเข้าถึงยาของประเทศกำลังพัฒนาและด้อยพัฒนาทั่วโลก

นายวิรัตน์ ภู่ระหงษ์ ประธานเครือข่าย กล่าวว่า ขอเรียกร้องให้กระทรวงการต่างประเทศ และกระทรวงพาณิชย์ออกมาแสดงจุดยืนและสนับสนุนกระทรวงสาธารณสุขที่ได้ประกาศใช้สิทธิเหนือสิทธิบัตรยา (Compulsory Licensing ) หรือการทำซีแอลยา เพื่อดูแลคุณภาพชีวิตของผู้ป่วย และคนจนมากกว่าเรื่องการค้า ซึ่งกลุ่มเครือข่ายเชื่อว่า น.พ.มงคล ณ สงขลา รัฐมนตรีว่าการกระทรวงสาธารณสุขจะไม่เปลี่ยนจุดยืนในมาตรการดังกล่าว เพราะได้เจตนารมณ์ไปแล้ว หากถอนหรือเปลี่ยนแปลงก็จะลดความน่าเชื่อถือลงไป

หนุนหมอมงคลเดินหน้าต่อ

ด้าน นายนิมิตร์ เทียนอุดม ผอ.มูลนิธิเข้าถึงเอดส์ กล่าวว่า การประกาศใช้สิทธิเหนือสิทธิบัตรยาเป็นสิ่งที่เรียกร้องมา 7 ปี และถือเป็นผลงานชิ้นโบแดงของรัฐบาลชุดนี้ เพราะที่ผ่านมาได้เคยเรียกร้องรัฐบาลที่มาจากการเลือกตั้งให้ใช้มาตรการสิทธิเหนือสิทธิบัตรยา หรือซีแอล

แต่ไม่มีใครกล้าทำ แต่รัฐบาลชุดนี้ และ น.พ.มงคล กล้าทำ โดยมีการตั้งอนุกรรมการที่มาจากทุกภาคส่วนขึ้นมาดำเนินการ และใช้ความเป็นเหตุเป็นผลในเรื่องผู้ป่วยเอดส์และโรคหัวใจ เนื่องจากขณะนี้ผู้ป่วยต้องใช้ยาที่ติดสิทธิบัตร และมีราคาแพงโดยมีค่าใช้จ่ายประมาณหมื่นกว่าบาทต่อคนต่อเดือน

"หากเราไม่ทำในอีก 1-2 ปีค่ายาจะแพงมากขึ้น ดังนั้นหากไม่มีบริษัทเข้ามาแข่งก็จะทำไม่ได้ ในทางวิชาการเรื่องยาสามัญอาจไม่ต่างกัน แต่สารปรุงแต่งในทางเคมีอาจต่างกัน แต่ประเด็นคือถูกกว่า 10 เท่า ซึ่งยาเอฟฟาไวเรนท์ ทางบริษัทอินเดียมีกลวิธีในการทำ เมื่อรู้ว่า เราจะทำซีแอลก็ลดราคาลงมาเรื่อยๆ ขณะที่บริษัทแอ๊บบอตของสหรัฐอยู่ที่ประมาณ 1.2 หมื่นกว่าบาท หากเราใช้สิทธิเหนือสิทธิบัตรยาจริงๆ เขาจะลดเหลือ 5,900 บาท เพื่อลดเงื่อนไขการใช้สิทธิ แต่ก็ยังแพงกว่าที่บริษัทอินเดียทำและขาย แต่พอไทยประกาศซีแอล จากเดิมที่ตลาดราคาผูกขาดก็ทำให้มีการลดราคาลงมา" นายนิมนต์ กล่าว

อัดบริษัทยาจับผู้ป่วยเป็นตัวประกัน

นายมานิตย์ กล่าวต่อว่า ส่วนที่พูดกันว่าหากใช้ซีแอลจะทำให้บริษัทไม่ขายยาใหม่ๆ ให้แก่ไทยนั้น โดยส่วนตัวเห็นว่า ข้ออ้างดังกล่าวเป็นเรื่องน่ารังเกียจ เปรียบเสมือนบริษัทยาจับผู้ป่วยเป็นตัวประกัน เพราะในความเป็นจริงบริษัทยาส่วนใหญ่ไม่ได้คิดยาด้วยตัวเอง แต่จะไปต่อยอดมา ซึ่งขณะนี้มีนักวิชาการมหาวิทยาลัยแห่งหนึ่งได้ส่งจดหมายถึงบริษัทแอ๊บบอตว่า เอายาไปแล้วทำให้เกิดผลกระทบกับคนจำนวนมาก อย่างไรก็ตาม ขอให้กำลังใจ น.พ.มงคล ในการดำเนินการเรื่องดังกล่าว

ส่วนกรณีที่ทูตสหรัฐมีคำแถลงออกมาว่า ไม่เกี่ยวข้องกับเรื่องดังกล่าว แต่ปรากฏว่าข้อความในเวบของยูเอสทีอาร์กล่าวหาประเทศไทยไม่โปร่งใสเพราะไม่ได้ปรึกษากับบริษัทยาก่อนนั้น ผอ.มูลนิธิเข้าถึงเอดส์ กล่าวว่า ทางมูลนิธิรับไม่ได้ในข้ออ้างเรื่องดังกล่าว เพราะไม่รู้ว่าคำพูดไหนจริงหรือไม่จริง

ซึ่งการบังคับใช้สิทธิเหนือสิทธิบัตรยาไม่เฉพาะว่าต้องเป็นยาตัวไหน แต่ถือเป็นกฎหมายรวม และเป็นการกระทำที่อยู่บนกฎหมายไทย และในองค์การการค้าโลก (WTO) ก็กำหนดไว้ชัดเจนว่าสามารถทำได้ อย่างไรก็ตาม ที่ผ่านมาอเมริกาพยายามบอกว่า ตัวเองป็นประเทศศิวิไลซ์ และอยู่ในกติกาตรงขององค์การการค้าโลก แต่ในความเป็นจริงกลับมีพฤติกรรมที่จับผู้ป่วยเป็นตัวประกัน

นายกฯ มั่นใจประชาคมโลกเข้าใจ

เกี่ยวกับการแก้ปัญหาดังกล่าว วันเดียวกัน ที่ทำเนียบรัฐบาล พล.อ.สุรยุทธ์ จุลานนท์ นายกรัฐมนตรี กล่าวชี้แจงว่า เรื่องที่สหรัฐจัดให้ไทยเป็นเป็นประเทศที่ต้องจับตาเป็นพิเศษ คงเป็นเรื่องที่จะต้องหาทางที่จะแก้ไขต่อไป แต่สิ่งที่ต้องดำเนินการคงจะต้องทำงานร่วมกัน

ระหว่างเจ้าหน้าที่ของไทยกับเจ้าหน้าที่ของสหรัฐเอง ที่จะแสดงให้เห็นว่า สิ่งที่เป็นข้อกังวล สิ่งที่อาจจะมีส่วนซึ่งเข้าเกณฑ์จะได้ร่วมมือกันตรวจสอบ และดำเนินการให้เป็นไปตามที่ได้มีข้อกำหนดไว้ น่าจะเป็นทางที่ดีที่สุด เพื่อให้ข้อกำหนดต่างๆ นั้นได้มีการตรวจสอบอย่างชัดเจน ซึ่งขั้นตอนต่อไป เป็นเรื่องที่กระทรวงพาณิชย์กำลังดำเนินการอยู่ เพราะเรื่องละเมิดลิขสิทธิ์เป็นเรื่องที่กระทรวงพาณิชย์ดูแลอยู่

ส่วนกรณีที่ไทยไม่ได้รับความเป็นธรรม รัฐบาลจะต่อสู้จนถึงที่สุดหรือไม่ พล.อ.สุรยุทธ์ กล่าวว่า ในเรื่องของซีแอลนั้น รัฐบาลก็ยืนยันในส่วนที่ดำเนินการไปแล้ว ซึ่งตรงจุดนี้คิดว่า สามารถชี้แจงทำความเข้าใจกับประเทศต่างๆ และสังคมโลกได้ว่า ไทยได้ดูถึงความสมดุล และความจำเป็นที่จะต้องใช้ซีแอลอย่างไร ซึ่งต้องชี้แจงเหตุผล และทำความเข้าใจกับประชาคมโลกให้ได้ว่า ไทยได้ดำเนินการร่วมกับองค์การอนามัยโลก หรือ WHO

ผู้สื่อข่าวถามว่าได้มีการรายงานหรือไม่ว่า พ.ต.ท.ทักษิณ ชินวัตร อดีตนายกรัฐมนตรี อยู่เบื้องหลังและเกี่ยวข้องกับเรื่องนี้ นายกฯ กล่าวว่า คงไม่สามารถที่จะลงไปหารายละเอียดได้ในขณะนี้ แต่ขณะนี้คิดว่า หลักการของไทยคือการทำความเข้าใจ และทำให้ผู้เกี่ยวข้องทั้งหลายรับทราบว่า มีความจำเป็นอย่างไรในการดำเนินการเรื่องซีแอล ซึ่งคิดว่าสามารถทำความเข้าใจได้

หมอมงคลยันไม่เคยถอดใจ

น.พ.มงคล รมว.สาธารณสุข กล่าวว่า จะไม่ถอดใจในเรื่องการทำซีแอลยาต่อไป เพราะสิ่งที่ทำเพื่อประโยชน์ของคนไทยและผู้ป่วยทุกคน โดยส่วนตัวอยากเรียนว่า การกระทำของไทยเป็นการกระทำตามหลักเกณฑ์ และทุกขั้นตอนมากที่สุด อย่างไรก็ตาม ที่ผ่านมาไทยพยายามเจรจาในเรื่องสิทธิบัตรยากับบริษัทยาของประเทศสหรัฐอเมริกามาตลอด แต่ก็ไม่ได้รับความสนใจเท่าที่ควร แต่เมื่อไทยประกาศซีแอลยา สหรัฐกลับใช้วิธีดังกล่าวที่ไม่ถูกต้อง

"เราถูกข่มขู่เรื่องของการบังคับการใช้สิทธิบัตรยามาตลอด โดย 10 ที่ผ่านมา เราเป็นเด็กดีมาตลอด ทุกอย่างกระทำตามขั้นตอน แม้จะถูกขู่เข็ญมาตลอด ดังนั้นจะมาบอกว่า เราไม่โปร่งใสคงไม่จริง และที่บอกว่า เราละเมิดสิทธิบัตรยากว่า 30 ตัว เป็นการพูดเกินความจริง เพราะเราซีแอลยาในยารักษาโรคเอดส์และโรคหัวใจ 3 ตัวเท่านั้น ผมยืนยันว่า ไม่เคยหวั่นไหว เราทำด้วยความโปร่งใส ใครโกหกจะได้รับผลตอบแทนตามมาแน่นอน เราเจรจามากว่า 2 ปีให้เขาช่วยผู้ป่วย แต่เขาไม่เคยสนใจเลย" น.พ.มงคล กล่าว

นานาประเทศส่งจ.ม.ให้กำลังใจ

อย่างไรก็ตาม ขณะนี้รัฐบาลไทยได้รับแรงเชียร์และให้กำลังใจจากต่างประเทศส่งทางจดหมายทั่วไป และจดหมายอิเล็กทรอนิกส์ (อีเมล) มากกว่า 200 ฉบับ ส่วนใหญ่บอกให้ไทยอย่าถอย และจะคอยดูท่าทีของไทย

ทั้งนี้ยังยืนยันว่า การทำซีแอลของไทย ทำอย่างโปร่งใส และจะไม่ทำตามเสียงเชียร์ของใคร แต่ยึดหลักเหตุผลความจำเป็นที่ต้องทำ ซึ่งการที่ประเทศไทยประกาศออกมาก่อนแสดงให้เห็นเจตนารมณ์ว่า ทำด้วยความบริสุทธิ์ใจ เพื่อประโยชน์ของประชาชนไทยที่เจ็บป่วยด้วยโรคเอดส์และโรคหัวใจ ให้เข้าถึงยาและได้ใช้ยาที่มีคุณภาพดี ราคาถูกได้มากขึ้น

"เช้าวันนี้ได้รับโทรศัพท์จากเอกอัครราชทูตสหรัฐอเมริกาประจำประเทศไทว่า ไทยต้องการพบบริษัทยาต่างๆ ที่นครนิวยอร์กหรือไม่ เพื่อจะประสานงานให้ไทยได้พูดคุยกับชมรมผู้ผลิตยา ซึ่งไทยยินดีจะให้ซักถามถึงความจำเป็นต่างๆ ในการทำซีแอล ผมมั่นใจว่าไทยไม่โดดเดี่ยวในเวทีระหว่างประเทศ ซึ่งในที่ประชุมสมัชชาองค์การอนามัยโลก ที่นครเจนีวา ประเทศสวิตเซอร์แลนด์ เดือนพฤษภาคมนี้ ไทยจะได้หารือเรื่องนี้กับมิตรประเทศต่อไป" น.พ.มงคล กล่าว

ชี้ไม่มีหลักฐาน"แม้ว"เบื้องหลัง

ขณะที่ พล.อ.สนธิ บุญยรัตกลิน ผู้บัญชาการทหารบก และประธานคณะมนตรีความมั่นคงแห่งชาติ (คมช.) ให้สัมภาษณ์ถึงกรณีที่มีการมองว่า พ.ต.ท.ทักษิณ ชินวัตร อดีตนายกรัฐมนตรี อยู่เบื้องหลังในกรณีที่สหรัฐอเมริกาปรับสถานะประเทศไทยจากประเทศที่ต้องจับตา ให้เป็นประเทศที่ต้องถูกจับตาเป็นพิเศษว่า ไม่มีข้อมูลเรื่องนี้ ประเมินไม่ได้ ได้แต่คาดเดา คงยืนยันเรื่องนี้ไม่ได้

เมื่อถามว่า ในแง่ของงานด้านการข่าวความมั่นคงจะตรวจสอบได้หรือไม่ว่า พ.ต.ท.ทักษิณ มีส่วนเกี่ยวข้องหรือไม่ พล.อ.สนธิ กล่าวว่า จริงๆ แล้วใช้การประเมินพอจะวิเคราะห์ออก แต่จะให้บอกว่าเป็นใครอย่างไรนั้น คงจะลำบาก เชิงด้านการข่าวสามารถประเมินได้

ส่วนกรณีที่นักวิเคราะห์ชาวอเมริกันระบุว่า คนไทยไม่มีเงินซื้อยาต้านไวรัสเอดส์ เพราะนำเงินไปสนับสนุนกองทัพ พล.อ.สนธิ กล่าวว่า เรื่องนี้ไม่เป็นความจริง เป็นคนละเรื่องกัน เงินของกองทัพก็คือของกองทัพ เพราะในแต่ละปีจะมีการจัดสรรงบประมาณให้แต่ละกระทรวงอยู่แล้ว ไม่ก้าวก่ายกัน

ที่มาจาก